Het verloren midden
Soms dienen thema’s zich niet aan als een bewuste keuze, maar als een innerlijke noodzaak. Alsof bepaalde ontwikkelingen in de wereld zich langzaam ophopen totdat wegkijken niet langer mogelijk is. Dit thema is ontstaan vanuit zo’n ervaring.
Toen ik jaren geleden voor het eerst naar The Handmaid's Tale keek, zag ik een dystopie. Een beklemmende, fictieve werkelijkheid over patriarchale macht, religieus extremisme en controle over het vrouwelijke lichaam. Verontrustend, maar ver verwijderd van mijn eigen werkelijkheid.
Nu ik de serie opnieuw kijk, voelt die afstand ineens een verontrustend stuk kleiner geworden.
Vandaag de dag zie ik een wereld waarin vrouwenrechten opnieuw onder druk staan. Een wereld waarin abortusrechten worden teruggedraaid, online misogynie groeit en vrouwen steeds vaker worden gereduceerd tot objecten van consumptie, controle of ideologische projectie. Tegelijkertijd zie ik een cultuur waarin veel mannen nog altijd leren dat emoties zwakte zijn, kwetsbaarheid vernederend is en empathie iets is wat onderdrukt moet worden om ‘sterk’ te blijven.
Deze themareeks vertrekt vanuit de overtuiging dat deze ontwikkelingen niet los van elkaar staan.
Het patriarch onderdrukt niet alleen vrouwen; het vervreemdt tegelijkertijd mannen van hun innerlijke leven. En juist waar mensen afgesneden raken van hun eigen kwetsbaarheid, ontstaat gemakkelijker een relatie tot de ander die gebaseerd is op macht in plaats van wederkerigheid.
Waar empathie verdwijnt, verdwijnt uiteindelijk ook de liefde.
Met Het verloren midden doel ik niet op politieke gematigdheid of een veilige middenweg tussen uitersten. Het midden waarover ik schrijf is een menselijke ruimte: de plek waar kracht en kwetsbaarheid elkaar nog kunnen ontmoeten, waar autonomie samengaat met verbondenheid en waar de ander niet wordt benaderd als object, vijand of bezit, maar als volledig menselijk subject.
Dat midden voelt in deze tijd steeds moeilijker bereikbaar. Alsof empathie langzaam plaatsmaakt voor ideologie, macht en vervreemding. Alsof we verleerd raken hoe we werkelijk aanwezig kunnen zijn bij onszelf én bij elkaar.
Toch geloof ik niet dat dit midden definitief verdwenen is. Het is vooral uit het zicht geraakt. Verloren geraakt in een cultuur die controle vaker beloont dan innerlijkheid. Deze themareeks is daarom niet alleen een onderzoek naar ontmenselijking, maar ook vooral een zoektocht naar wat opnieuw teruggevonden kan worden.
Ik ben moeder van een zoon én een dochter. Mijn zoon leer ik dat emoties geen zwakte zijn, maar een functie hebben. Dat hij mag huilen, pijn mag voelen en kwetsbaar mag zijn zonder iets van zijn waardigheid of aan kracht te verliezen. Mijn dochter leer ik hetzelfde, maar daarnaast leer ik haar ook dat haar stem ertoe doet. Dat zij grenzen mag stellen en bewaken. Dat haar lichaam van haar is en dat alleen zij daarover mag beslissen.
Maar onder die opvoeding leeft ook iets anders: angst.
Een moederlijke, en soms allesomvattende, angst voor alles wat haar zou kunnen overkomen in een wereld waarin geweld tegen vrouwen nog altijd een dagelijkse realiteit is. Een wereld waarin meisjes al jong leren alert te zijn. Waarin ik wil dat mijn dochter zichzelf leert verdedigen, niet omdat ik geloof dat de wereld inherent slecht is, maar omdat ik weet dat zij zich er als meisje anders doorheen zal moeten bewegen.
De essays die hier geplaatst zullen worden zijn geen aanklacht tegen mannen. Evenmin zijn zij een pleidooi voor simplistische vijandbeelden. Ik geloof niet dat menselijkheid zich laat reduceren tot zulk zwart-wit denken. Wel geloof ik dat we leven in een tijd waarin empathie, innerlijkheid en menselijke waardigheid steeds sterker onder druk komen te staan en dat vrouwen daarin vaak als eersten en het hardst geraakt worden.
En nee: niet alle mannen. Dat geloof ik oprecht niet. Ik heb mannen in mijn leven die liefdevol, empathisch en emotioneel intelligent zijn. Maar het zijn wel vrijwel altijd mannen die geweld gebruiken tegen vrouwen. Ook daarover gaat deze themareeks. Over de maatschappelijke, culturele, psychologische en filosofische structuren die aan die werkelijkheid ten grondslag liggen. Over de manosphere en emotionele vervreemding. Over objectivering en de crisis van mannelijkheid. Over geweld tegen vrouwen en de fragiele laag van beschaving waarop menselijke gelijkwaardigheid rust.
De vraag die onder al deze onderwerpen verborgen ligt is uiteindelijk deze:
Wat gebeurt er met een samenleving wanneer innerlijkheid verdwijnt en verbinding plaatsmaakt voor controle?
